درمان فیبروم رحم بسته به اندازه، محل، علائم و قصد بارداری شامل درمان دارویی (قرصها و آمپولها)، روشهای کم تهاجمی مثل هایفوتراپی و در موارد شدید جراحی است. درمانهای خانگی و گیاهی میتوانند حمایتی باشند؛ اما جایگزین قطعی درمان پزشکی نیستند.
فیبروم رحم یکی از شایعترین اختلالات زنان در سنین باروری است که میتواند بر کیفیت زندگی و سلامت باروری تأثیر بگذارد. بسیاری از زنان هنگام مواجهه با فیبروم رحم با سوالاتی مثل: آیا درمان قطعی وجود دارد؟ آیا میتوان بدون جراحی درمان کرد؟ و… رو به رو میشوند.
در این مقاله، به طور جامع به تعریف فیبروم، انواع درمانها (دارویی، کم تهاجمی و جراحی)، نقش طب سنتی و سبک زندگی و علائم خطرناک پرداخته شده و راهنمای تصمیم گیری علمی و عملی ارائه میشود.
بیشتر بخوانید: فیبروم رحم در بارداری
فیبروم رحم چیست و چرا ایجاد میشود؟
فیبروم رحم یک توده غیرسرطانی است که از عضلات و بافتهای همبند رحم تشکیل میشود.
- تفاوت با میوم و کیست: میوم اصطلاح علمیتر برای فیبروم است و کیست معمولا شامل تودههای پر از مایع است که با فیبروم متفاوتند.
- علت ایجاد: عوامل ژنتیکی، هورمونی (استروژن و پروژسترون)، التهاب و سبک زندگی (چاقی، تغذیه پرچرب) میتوانند رشد فیبروم را تحریک کنند.
- شیوع: بیش از ۳۰٪ زنان در سنین باروری حداقل یک فیبروم دارند؛ اما همه آنها نیاز به درمان ندارند.
آیا همه فیبرومها نیاز به درمان دارند؟
فیبرومهای کوچک و بدون علامت معمولا نیاز به درمان فوری ندارند و تنها پیگیری منظم توصیه میشود.
عوامل تصمیم گیرنده برای درمان
- شامل: اندازه، تعداد فیبرومها، شدت علائم، قصد بارداری و سرعت رشد توده است.
- وعده درمان قطعی تنها در جراحی یا روشهای کم تهاجمی خاص قابل تحقق است.
درمان دارویی فیبروم (قرصها و آمپولها)
- قرصهای هورمونی: شامل قرص LD و آمپول برای کنترل خونریزی و کاهش رشد فیبروم به عنوان نوعی درمان فیبروم رحم.
- آمپولها: دیفرلین (GnRH agonist) باعث کاهش اندازه فیبروم با کاهش سطح هورمونهای استروژن و پروژسترون میشود.
- اثرات جانبی: یائسگی موقت، سردرد و گر گرفتگی
- نکته مهم: داروها معمولا کنترل کننده هستند، نه درمان قطعی
نقش متفورمین در درمان فیبروم
- متفورمین داروی اصلی دیابت است؛ اما تحقیقات محدود نشان میدهد رشد فیبروم را کاهش میدهد. استفاده برای فیبروم هنوز رسمی نیست و فقط با دستور پزشک امکانپذیر است.
- محدودیتها: اثر بیشتر در فیبرومهای کوچک، نمیتواند جایگزین جراحی باشد.
هایفوتراپی و روشهای کم تهاجمی
- استفاده از امواج متمرکز اولتراسوند برای کوچک کردن فیبروم
- مزایا: بدون برش، کم درد و بهبود سریع
- محدودیتها: مناسب فیبرومهای کوچک تا متوسط، تعداد محدود و محل خاص
- توصیه: همیشه تحت نظر متخصص زنان انجام شود.
بیشتر بخوانید: بهترین میوه بعد از عمل جراحی رحم
طب سنتی و دمنوشها برای درمان فیبروم رحم
- گیاهانی مانند مازو و برخی دمنوشها میتوانند به کاهش علائم و کمک به کنترل رشد کمک کنند.
- هشدار: این روشها درمان قطعی نیستند و فقط نقش حمایتی دارند.
- استفاده این موارد همراه با درمان پزشکی توصیه میشود.
چه زمانی جراحی لازم میشود؟
- فیبرومهای بزرگ یا علامت دار که به دارو پاسخ نمیدهند.
- خونریزی شدید، فشار به مثانه یا روده.
- جراحی تنها درمان قطعی برای موارد خاص است.
بیشتر بخوانید: تشخیص افتادگی رحم در منزل
چه زمانی جراحی برای فیبروم رحم لازم میشود؟
جراحی یکی از گزینههای درمان فیبروم رحم در مدیریت فیبروم رحم است، اما همیشه اولین انتخاب نیست. متخصصین پزشکی معمولا زمانی به جراحی توصیه میکنند که روشهای غیرجراحی و دارویی نتوانند علائم را کنترل کنند یا فیبروم باعث عوارض جدی شود. تصمیم گیری برای جراحی باید بر اساس اندازه، محل، علائم و وضعیت باروری فرد انجام شود.
۱. فیبرومهای بزرگ یا علامتدار
اگر فیبرومها بزرگ شوند یا باعث علائمی شوند که کیفیت زندگی را کاهش دهند، احتمالا جراحی توصیه میشود.
این علائم شامل موارد زیر هستند:
- خونریزی شدید قاعدگی که باعث کم خونی میشود.
- فشار به اندامهای اطراف مثل مثانه یا روده.
- درد لگنی مداوم یا شدید
- مشکلات قابل توجه در باروری یا بارداری
- رشد سریع فیبروم در فاصله کوتاه
این موارد به خصوص زمانی اهمیت پیدا میکنند که داروها نتوانند علائم را کنترل کنند یا فیبروم رشد کند.
بیشتر بخوانید: لاپاراسکوپی فیبروم های رحمی در کرج
۲. تأثیر بر باروری و کیفیت زندگی
برای زنانی که قصد بارداری دارند و فیبروم باعث مشکل در باروری یا سقط مکرر شده، جراحی میومکتومی (برداشتن فیبروم با حفظ رحم) میتواند گزینه مناسبی باشد.
۳. وقتی درمانهای دیگر کافی نباشند
جراحی معمولا زمانی در نظر گرفته میشود که:
- درمانهای دارویی مثل هورمونها یا روشهای کم تهاجمی نتوانند علائم را بهطور رضایت بخش کنترل کنند.
- فیبروم به اندازهای بزرگ شود که باعث کم خونی، درد نامطلوب یا فشار به اندامها شود.
- بیمار نخواهد یا نتواند به درمانهای دیگر پاسخ دهد.
انواع جراحی برای فیبروم رحم
وقتی جراحی لازم میشود، گزینههای مختلفی وجود دارند که بستگی به شدت علائم، اندازه فیبروم و اهداف باروری فرد دارند.
میومکتومی
- برداشتن فیبرومها در حالی که رحم حفظ میشود.
- گزینه مناسب برای زنانی که قصد بارداری آینده دارند.
- میتواند از طریق جراحی لاپاراسکوپی زنان در کرج، هیستروسکوپی یا جراحی باز انجام شود.
- برای فیبرومهای بزرگ یا متعدد، نوع جراحی بستگی به شرایط فرد دارد.
هیسترکتومی
- برداشتن کامل رحم در این عمل.
- درمان قطعی فیبروم زیرا با برداشتن رحم دیگر فیبروم نمیتواند برگردد.
- این روش به خصوص زمانی انتخاب میشود که علائم شدید باشند و دیگر روشها کارساز نباشند یا بیمار دیگر قصد بارداری نداشته باشد.
روشهای کم تهاجمیتر و جایگزینها
جراحی فقط به معنای بریده شدن رحم نیست. روشهای کم تهاجمیتر هم وجود دارند که ممکن است برای بعضی بیماران مناسب باشند:
- آمبولیزاسیون شریان رحمی (UAE): با مسدود کردن رگهای خونی تغذیه کننده فیبروم به کاهش سایز و علائم کمک میکند.
- جراحی اولتراسوند متمرکز یا فیوژن هدایت شده با MRI: روشهای کمتهاجمیتر برای کنترل فیبروم بدون جراحی باز.
این روشها ممکن است مناسب باشند زمانی که علائم قابلتوجهی وجود دارد اما بیمار قصد حفظ باروری و یا فرار از جراحی باز را دارد.
علائم خطرناک فیبروم
- خونریزی شدید یا طولانی
- درد شدید یا ناگهانی
- رشد سریع یا تغییر شکل شکم
علائم هشدار از تغییر بدخیمی
- رژیم غذایی و سبک زندگی برای درمان درمان فیبروم رحم
- کنترل وزن و تغذیه سالم (غذاهای سرشار از فیبر، کاهش چربی و شکر)
- ورزشهای سبک و منظم
- کاهش عوامل هورمونی تحریککننده فیبروم
سبک زندگی میتواند به کند شدن رشد فیبروم کمک کند و علائم را کاهش دهد.
بیشتر بخوانید: درمان قطعی خونریزیهای رحمی
سوالات متداول
آیا فیبروم رحم قابل درمان است؟
بله، با درمان دارویی، کم تهاجمی یا جراحی، بسته به نوع و اندازه فیبروم.
چه دارویی برای فیبروم رحمی استفاده میشود؟
قرصهای هورمونی (LD، آمپول)، آمپول دیفرلین، گاهی متفورمین Off-label.
آیا قرص متفورمین برای درمان فیبروم مؤثر است؟
تحقیقات محدود نشان میدهد میتواند رشد فیبروم را کند کند؛ اما درمان قطعی نیست.
قرص LD برای فیبروم رحم ضرر دارد؟
برای کنترل خونریزی و کاهش رشد فیبروم معمولا بیخطر است، اما باید با نظر پزشک مصرف شود.
هایفوتراپی فیبروم برای چه کسانی مناسب است؟
فیبرومهای کوچک تا متوسط، تعداد محدود و محل مناسب، افرادی که میخواهند از جراحی فرار کنند.
آیا درمان فیبروم بدون جراحی امکانپذیر است؟
در بسیاری از موارد دارو و روشهای کم تهاجمی مؤثرند، اما جراحی آخرین راه برای فیبرومهای بزرگ یا علامتدار است.
دمنوشهای گیاهی واقعا فیبروم را کوچک میکنند؟
ممکن است علائم را کاهش دهند و کمک حمایتی باشند، اما درمان قطعی محسوب نمیشوند.
آیا فیبروم باعث بزرگ شدن شکم میشود؟
بله، فیبرومهای بزرگ میتوانند باعث برجستگی شکم شوند.
چه ورزشهایی برای فیبروم خوب است؟
ورزشهای سبک تا متوسط مثل پیادهروی، شنا و یوگا میتوانند مفید باشند.
رژیم غذایی برای جلوگیری از رشد فیبروم چیست؟
رژیم سرشار از فیبر، کاهش چربی و شکر، کنترل وزن و کاهش غذاهای محرک هورمونی.
آمپول دیفرلین برای درمان فیبروم چه کاربردی دارد؟
کاهش اندازه فیبروم و کنترل خونریزی با کاهش هورمونهای استروژن و پروژسترون.
چه زمانی عمل جراحی فیبروم ضروری است؟
فیبروم بزرگ یا علامتدار که به درمان دارویی پاسخ نمیدهد، خونریزی شدید و فشار به اندامهای اطراف.
