افسردگی بعد از زایمان یک اختلال خلقی شایع است که معمولا در هفتهها یا ماههای اول پس از زایمان رخ میدهد و با علائمی مانند غم شدید، اضطراب، بیانگیزگی، احساس گناه و اختلال در خواب همراه است. این وضعیت قابل درمان است و تشخیص زودهنگام نقش کلیدی در بهبود کامل مادر دارد.
برخلاف تصور رایج، همه مادران بعد از تولد نوزاد احساس خوشحالی مطلق را تجربه نمیکنند. افسردگی بعد از زایمان یکی از شایعترین مشکلات سلامت روان در زنان است که اگر به موقع شناخته و درمان نشود، میتواند هم بر سلامت مادر و هم بر رشد عاطفی نوزاد تأثیر بگذارد.
در این مقاله، به صورت علمی، ساده و جامع به این سؤال پاسخ میدهیم که افسردگی بعد از زایمان چیست، چرا اتفاق میافتد و چطور میتوان آن را درمان یا حتی پیشگیری کرد.
بیشتر بخوانید: پساری چند درصد جلوی زایمان زودرس را میگیرد؟
افسردگی بعد از زایمان چیست؟
افسردگی بعد از زایمان (Postpartum Depression) نوعی اختلال افسردگی اساسی است که معمولا از چند روز تا یک سال پس از زایمان شروع میشود. این اختلال با تغییرات هورمونی، روانی و اجتماعی پس از بارداری ارتباط مستقیم دارد و با غم بعد از زایمان یا Baby Blues تفاوت اساسی دارد.
بر اساس مطالعات، حدود ۱۰ تا ۲۰ درصد زنان درجاتی از افسردگی را تجربه میکنند.
تفاوت غم بعد از زایمان با افسردگی چیست؟
| ویژگی | غم بعد از زایمان | افسردگی بعد از زایمان |
| شروع | ۲–۳ روز بعد از زایمان | هفتهها یا ماهها بعد |
| مدت | حداکثر ۲ هفته | بیش از ۲ هفته |
| شدت | خفیف | متوسط تا شدید |
| نیاز به درمان | معمولا خیر | بله |
علائم افسردگی پس از زایمان
علائم میتوانند از خفیف تا شدید متغیر باشند:
علائم روانی و عاطفی
- غمگینی مداوم
- گریههای بیدلیل
- احساس بیارزشی یا گناه
- اضطراب یا حملات پانیک
- بی علاقگی به نوزاد یا زندگی
علائم جسمی
- خستگی شدید
- بیخوابی یا پرخوابی
- تغییر اشتها
- دردهای مبهم بدون علت پزشکی
علائم هشداردهنده جدی
- افکار آسیب زدن به خود یا نوزاد
- احساس ناتوانی کامل در مراقبت از کودک
در صورت مشاهده این علائم، کمک فوری پزشکی ضروری است.
بیشتر بخوانید: خونریزی بعد از زایمان طبیعی چقدر طول میکشد؟
افسردگی بعد از زایمان چقدر طول میکشد؟
مدت افسردگی به عوامل مختلفی بستگی دارد:
- شدت علائم
- زمان شروع درمان
- حمایت خانواده
- بدون درمان: ممکن است ماهها یا حتی سالها طول بکشد.
- با درمان مناسب: اغلب طی ۳ تا ۶ ماه بهبود قابلتوجه ایجاد میشود.
بیشتر بخوانید: بعد از سزارین چی بخوریم؟
افسردگی بعد از زایمان دوم
برخی زنان در زایمان دوم علائم شدیدتری را تجربه میکنند، بهویژه اگر:
- در زایمان اول سابقه افسردگی داشتهاند.
- مسئولیت مراقبت از فرزند دیگر هم اضافه شده است.
- حمایت اجتماعی کمتر است.
بیشتر بخوانید: فیبروم رحم
افسردگی بعد از سقط
افسردگی بعد از سقط (چه طبیعی و چه درمانی) کاملا طبیعی است. تغییر ناگهانی هورمونها، سوگ عاطفی و احساس گناه میتوانند زمینه ساز افسردگی شوند. این وضعیت نیاز به توجه و گاهی درمان تخصصی دارد.
افسردگی قبل از زایمان
افسردگی میتواند در دوران بارداری نیز شروع شود و در صورت عدم درمان، خطر افسردگی را افزایش دهد. غربالگری سلامت روان در بارداری بسیار مهم است.
بیشتر بخوانید: انقباضات براکستون هیکس چیست؟
علل افسردگی بعد از زایمان (دیدگاه علمی)
۱. تغییرات هورمونی
افت ناگهانی استروژن و پروژسترون پس از زایمان
۲. عوامل روانی
- اضطراب مادر شدن
- ترس از ناتوانی در مراقبت از نوزاد
۳. عوامل اجتماعی
- کمبود حمایت همسر یا خانواده
- فشار اقتصادی
- زایمان سخت یا تجربه تروماتیک
بیشتر بخوانید: علائم جمع نشدن رحم بعد از سزارین
تست افسردگی پس از زایمان چگونه انجام میشود؟
رایجترین ابزار غربالگری:
پرسشنامه ادینبورگ (EPDS)
این تست شامل ۱۰ سؤال است و توسط پزشک، ماما یا روانشناس تفسیر میشود. تست آنلاین میتواند کمک کننده باشد؛ اما جایگزین تشخیص تخصصی نیست.
افسردگی بعد از زایمان گرفتم چیکار کنم؟
- تنها نمانید؛ با یک فرد مورد اعتماد صحبت کنید.
- استراحت را در اولویت بگذارید.
- علائم را پنهان نکنید.
- از پزشک یا روانشناس کمک بگیرید.
- اگر افکار خود آزاری داری، فورا به مراکز درمانی مراجعه کنید.
درمان افسردگی بعد از زایمان
۱. روان درمانی
- درمان شناختی رفتاری (CBT)
- درمان بین فردی (IPT)
۲. درمان دارویی
داروهای ضد افسردگی سازگار با شیردهی با نظر پزشک، دکتر فاطمه یعقوبی آوه
۳. حمایت اجتماعی
نقش همسر و خانواده بسیار حیاتی است.
بیشتر بخوانید: جراحی لاپاراسکوپی زنان در کرج
درمان خانگی افسردگی بعد از زایمان
در موارد خفیف و در کنار درمان اصلی:
- خواب کافی
- پیادهروی سبک
- تغذیه سالم
- مدیتیشن و تنفس عمیق
دمنوش برای افسردگی بعد از زایمان
برخی دمنوشها مثل بابونه یا گل گاوزبان ممکن است آرام بخش باشند؛ اما در دوران شیردهی حتما با پزشک مشورت شود.
چیکار کنم افسردگی بعد از زایمان نگیرم؟ (پیشگیری)
- آمادگی روانی در بارداری
- آموزش قبل از زایمان
- درخواست کمک بدون احساس گناه
- غربالگری افسردگی قبل و بعد از زایمان
بیشتر بخوانید: درمان واژینیسموس در کرج
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
- علائم بیش از ۲ هفته طول کشیده
- شدت علائم رو به افزایش است
- اختلال در مراقبت از نوزاد
- وجود افکار آسیب رسان
آیا افسردگی بعد از زایمان خود به خود خوب میشود؟
در برخی موارد خفیف ممکن است بهبود یابد، اما عدم درمان میتواند خطرناک باشد. پیگیری پزشکی همیشه توصیه میشود.
سوالات متداول
افسردگی بعد از زایمان چیست؟
افسردگی یک اختلال خلقی شایع است که معمولا در هفتهها یا ماههای پس از زایمان رخ میدهد و با علائمی مانند غم شدید، اضطراب، بی انگیزگی و اختلال در عملکرد روزمره مادر همراه است.
علائم افسردگی بعد از زایمان چیست؟
علائم شامل غم مداوم، گریههای بیدلیل، خستگی شدید، اضطراب، اختلال خواب، کاهش تمرکز، احساس گناه و در موارد شدید افکار آسیب به خود یا نوزاد است.
افسردگی چقدر طول میکشد؟
مدت آن متغیر است؛ بدون درمان ممکن است ماهها یا حتی بیش از یک سال ادامه داشته باشد، اما با درمان مناسب اغلب طی ۳ تا ۶ ماه بهبود قابل توجه ایجاد میشود.
افسردگی بعد از زایمان گرفتم، چیکار کنم؟
در قدم اول تنها نمانید، با فردی مورد اعتماد صحبت کنید و هرچه زودتر به پزشک یا روانشناس مراجعه کنید. اگر افکار خود آزاری دارید، مراجعه فوری به مراکز درمانی ضروری است.
تفاوت غم بعد از زایمان با افسردگی چیست؟
غم بعد از زایمان خفیف، کوتاه مدت و معمولا بدون نیاز به درمان است؛ اما افسردگی شدیدتر، ماندگارتر و نیازمند مداخله تخصصی است.
آیا افسردگی بعد از زایمان دوم شدیدتر است؟
در برخی زنان بله؛ بهویژه اگر در زایمان اول سابقه افسردگی داشته باشند یا فشارهای روانی و مسئولیتهای بیشتری را تجربه کنند.
افسردگی بعد از سقط طبیعی است؟
بله. افسردگی بعد از سقط (طبیعی یا درمانی) واکنشی شایع به تغییرات هورمونی و سوگ روانی است و در صورت تداوم نیاز به حمایت و درمان دارد.
درمان افسردگی بعد از زایمان چیست؟
درمان شامل روان درمانی (مانند CBT یا IPT)، در صورت نیاز دارو درمانی ایمن با نظر پزشک، حمایت خانوادگی و اجتماعی است.
آیا درمان خانگی افسردگی مؤثر است؟
درمانهای خانگی مانند استراحت، ورزش سبک و تغذیه سالم میتوانند در موارد خفیف کمککننده باشند، اما جایگزین درمان تخصصی نیستند.
دمنوش برای افسردگی بعد از زایمان ضرر دارد؟
برخی دمنوشها ممکن است آرام بخش باشند، اما در دوران شیردهی مصرف آنها باید با نظر پزشک انجام شود، چون برخی گیاهان دارویی میتوانند مضر باشند.
تست افسردگی پس از زایمان چگونه انجام میشود؟
معمولا با پرسشنامه استاندارد ادینبورگ (EPDS) انجام میشود که شامل ۱۰ سؤال است و توسط پزشک یا ماما تفسیر میشود.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
اگر علائم بیش از دو هفته ادامه داشت، شدید شد، عملکرد روزانه را مختل کرد یا افکار آسیب به خود یا نوزاد وجود داشت، مراجعه فوری به پزشک ضروری است.
آیا افسردگی قبل از زایمان خطرناک است؟
بله. افسردگی در دوران بارداری میتواند خطر افسردگی بعد از زایمان و عوارض روانی برای مادر و جنین را افزایش دهد و نیازمند درمان است.
چیکار کنم افسردگی بعد از زایمان نگیرم؟
آمادگی روانی در بارداری، غربالگری سلامت روان، دریافت حمایت خانواده، خواب کافی و درخواست کمک به موقع از مهمترین راههای پیشگیری هستند.
